1- سوراخ بینی در سطح شکمی پوزه قرار دارد و به دو فرورفتگی در منطقه‌ای مرطوب و پوشیده از مو به نام حفره بینی (rhinorium) مربوط می‌گردد. شیار لب بالا دو سوراخ بینی را از هم جدا می‌کنند این شکاف، لب بالایی را به دو قسمت تقسیم می‌کند و بدین ترتیب موجب می‌شود که دو دندان (پیشین) بخوبی ظاهر گردند.

 2- دهان: در سطح شکمی و عقب پوزه قرار گرفته است. در زمان بسته بودن دهان، دندان‌های پیشین طویل از خارج دیده می‌شوند (از خصوصیات جوندگان). موقعیت فوق نتیجه دو سری عوامل است: یکی به علت شکاف لب بالا و دیگری به علت فقدان دندان نیش (از خصوصیات جوندگان) در نتیجه پوست لب بالا به طرف حفره دهانی متمایل می‌گردد. دندانهای پیشین بزرگ می‌باشند. این دندانها دائماً در حال رشد هستند و جانور انتهای قدامی آنها را بوسیله اشیاء مختلف می‌ساید ولی ریشه آنها که در داخل استخوانهای آرواره فرو رفته است مرتب رشد می‌کند.

3- چشم‌ها: به وسیله پلک‌های بالایی و پایینی محافظت می‌شوند. پلکها متحرک هستند. قرنیه دارای رشد زیادی است بطوریکه عملاً به سختی میتوان صلبیه را دید. اگر چه عنبیه موش سفید ماده رنگی ندارد. ولی عنبیه آن قرمز به نظر می‌رسد. این رنگ نتیجه هموگلوبین خون عروق عمقی مربوط به عنبیه است. رنگ قرمز در موش خاکستری به علت وجود ملانین در طبقه‌بندی سطحی عنبیه دیده نمی‌شود.

 4- لاله گوش: لاله گوش در پستانداران کامل شده است.

 5- موهای اطراف دهان و بینی: قسمتی از پشم یا موی ناحیه سر بصورت موهای ظریفی در می‌آید که کار اعضاء حسی را انجام می‌دهد. این موها به عصب سه قلو مرتبط هستند.

ب- تنه: اندامهای حرکتی که به تنه اتصال دارند عبارتند از:

-   اندام قدامی چهار انگشتی و اندام خلفی پنج انگشتی می‌باشند. اولی شامل سه قسمت بازو، ساعد و دست  و دومی شامل ران، ساق و پا می‌باشند. استفاده از کف پا در راه رفتن به خوبی مشهود است.

 2- پستانها (از خصوصیات پستانداران): موش کوچک دارای 5 جفت پستان است در حالیکه موش بزرگ 6 جفت دارد. پستان‌ها در سطح شکمی بدن در دو گروه قرار گرفته‌اند. سه جفت پستان زیربغلی- سینه‌ای در مجاورت محلی که بازو به بدن وصل می‌شود و دو جفت پستان (inguinal) در مجاورت محلی که ران به بدن وصل می‌شود در جنس نر فقط یک جفت پستان در مجاورت محلی که ران به بدن وصل می‌شود دیده می‌شود.

 3- سوراخهای مخرجی، تناسلی و ادراری: در جنس ماده در انتهای سطح شکمی تنه، برجستگی کلیتوریس (clitorice) همراه با سوراخ ادراری، پس از آن سوراخ تناسلی و سپس مخرج قرار دارد. در جنس نر در انتهای سطح شکمی تنها ابتدای آلت تناسلی (penis) همراه با مجرای تناسلی ادراری، در زیر آن کیسه بیضه‌ها و سپس سوراخ مخرج قرار دارد.

ج- دم: دم نسبتاً طویل بوده و در طول آن موهای کوتاهی وجود  دارد.

تشریح داخلی:

مرحله اول- قطع پوست: موش را بوسیله کلروفرم یا اتر بیهوش کرده، در تشک تشریح پهن کنید (سطح شکمی آن به طرف بالا باشد). اندام قدامی و خلفی را به سمت خارج کشیده و توسط سوزن ثابت می‌کنیم. پوست را از بالای کلیتوریس (در جنس ماده) و یا از بالای پنیس (در جنس نر) به کمک قیچی برش داده و در تشک سنجاق می‌کنیم.

مرحله دوم- قطع عضلات: جدار شکمی را درست در جلوی سوراخ ادراری با پنس بلند می‌کنند و به کمک قیچی این ناحیه را قطع می‌کنند. از طریق سوراخ ایجاد شده می‌توان احشاء شکمی را در مجاورت جدار عضلانی مشاهده نمود.

به کمک قیچی عضلات را تا نوک جناغ شکاف می‌دهیم. در اثر فشار احشاء شکمی لبه‌های شکاف از هم دور می‌شوند و بدین ترتیب احشاء نمایان می‌گردد. دو شکاف عرضی، عمود بر شکاف نخست ایجاد می‌کنیم، عضلات را از دو طرف پهن کرده با سنجاق به تشک ثابت می‌کنیم. حفره درونی بدن پستانداران توسط ماهیچه دیافراگم به دو قسمت تقسیم می‌شود که شامل قفسه سینه در بالا و حفره شکم در پائین است. تمامی احشاء بدن در پرده‌ای دو لایه به نام صفاق قرار دارند.

مرحله سوم- باز کردن قفسه سینه: برای باز کردن قفسه سینه جناغ را از خط وسط قطع می‌کنیم. بهتر است برای شکافتن از سوند شیاردار استفاده شود تا قلب و عروق بزرگ این ناحیه ضربه‌ای نبینند.

دستگاه گردش خون:

قلب چهار حفره‌ای است دو دهلیز و دو بطن‌ها که حجیم می‌باشند و در سطح آنها عروق زیادی تشخیص داده می‌شوند. اندازه دو بطن کاملاً با هم اختلاف دارد. بطن چپ تقریباً تمام قسمت شکمی و نوک عقب قلب را شامل می‌گردد. بطن راست بوسیله جداری از بطن چپ جدا می‌شود.

دو دهلیز که دارای موقعیت اندامی هستند و در موقع استراحت نرم و مسطح‌ می‌باشند.

 سیستم سرخرگی: از بطن چپ آئورت به صورت دسته عصا در طرف چپ جانور خارج می‌شود و آئورت پشتی و کاروتیدها را می‌سازد. سرخرگ ششی از بطن راست خارج شده و در بالای قلب دو شاخه شده به ششها می‌رود.

سیستم سیاهرگی: به دهلیز راست دو سیاهرگ متصل است:

 1- بزرگ سیاهرگ زیرین

. 2- بزرگ سیاهرگ زیرین که به موازات مری از دیافراگم عبور کرده است

دستگاه تنفس:

از سوراخهای بینی شروع شده، سپس حلق که در آن حنجره (larynx) قرار دارد. نای طویل بوده و در آن حلقه‌های غضروفی کاملاً آشکارند. نای دو شاخه شده نایژه‌ها را می‌سازد که هر نایژه به یک شش وارد می‌گردد. شش راست دارای سه لوب و شش چپ دارای دو لوب است.

غدد تیموس و تیروئید: تیروئید در انتهای قدامی نای به صورت دو لوب جانبی به رنگ صورتی دیده می‌شود. دو لوب غده به وسیله رابطی بهم متصل هستند. به انتهای خلفی هر یک از  لوبهای تیروئید، غده پاراتیروئید چسبیده است که به شکل دو لکه روشن دیده می‌شوند.

تیموس، در بالای قلب، روی عروق اصلی دیده می‌شود. تیموس دارای دو لوب و به رنگ سفید است. این دو لوب با هم مساوی نیستند. دو لوب تیموس را از هم جدا و دور می‌کنند تا تنه‌های عروقی به خوبی دیده می‌شوند.

دستگاه گوارش:

از دهان شروع شده، سپس حلق، مری که از دیافراگم عبور کرده و به معده در داخل شکم متصل می‌گردد. پس از معده، روده باریک، سکوم، روده بزرگ، راست روده و مخرج قرار دارند

معده از نظر رنگ به دو بخش تقسیم می‌شود:

بخش قدامی، خاکستری رنگ با جدار نازک نیم شفاف و غیر غده‌ای که این قسمت از لحاظ بافت‌شناسی نظیر مری است. از این جهت این بخش را میتوان اتساعی از انتهای کیسه مری دانست.

بخش خلفی که سفید رنگ است با جدار ضخیم و غده‌ای و بنام ته معده نامیده می‌شود.

 روده باریک:Small Intestines

لوله طویل و پرپیچ و خمی است که از معده تا روده بزرگ ادامه دارد. قوس‌های روده باریک به همدیگر و به جدار پشتی حفره شکمی به وسیله پرده ظریفی بنام روده‌بند (mesentere)  مربوط است. در سطح این پرده، عروق موئینه فراوانی قرار گرفته است. به علاوه نسج فراوانی از چربی به عنوان ذخیره ممکن است در آن بوجود آید. روده بند را به دقت پاره می‌کنند تا بتوان پیچهای روده را باز کرد. سه قسمت روده کاملاً قابل تشخیص‌اند.

 سکوم (coecom): کیسه ته بسته حجیمی بین روده باریک و روده بزرگ است. سکوم در عده زیادی از پستانداران دارای زائد کوچک آپاندیس می‌باشد. ولی سکوم موش فاقد آن است.

روده بزرگ (colon): توسط چین‌های عرضی به چند کیسه برجسته تقسیم شده است.

راست روده (rectum): انتهایی‌ترین قسمت لوله گوارش است که در پشت واژن و مثانه قرار گرفته است.

کبد liverحجیم‌ترین عضو احشایی است و تمام ناحیه‌ شکمی قدامی را بلافاصله بعد از دیافراگم اشغال می‌کند. کبد شامل چندین لوب است:

لوب میانی یا لوب کیسه صفرایی، بزرگ بوده و در مجاورت کیسه صفرا قرار دارد. در سطح شکمی این لوب شکاف وجود دارد.

لوب جانبی چپ، بزرگ بوده و فقط از یک قطعه تشکیل شده است و معده را می‌پوشاند.

لوب جانبی راست، بزرگ بوده و بطور ناقص به دو لوبول قدامی و خلفی تقسیم شده است.

لوب دمی که مری را احاطه می‌کند.

طحال:spleen غده گوارشی نیست، به شکل زبانه کوچک و پهنی است به رنگ قرمز و در قسمت چپ معده قرار گرفته است.

دستگاه تناسلی- ادراری:

دستگاههای ادراری و تناسلی در جنس ماده و مستقل از هم بوده و سوراخهای ادراری و تناسلی جدا  از هم می‌باشند. این دو دستگاه در جنس نر در قسمتی با هم مشترک هستند و دارای یک سوراخ مشترک ادراری تناسلی می‌باشند.

دستگاه ادراری: شامل دو کلیه لوبیایی شکل است که در بالای حفره شکمی در طرفین ستون مهره‌ها قرار گرفته است. ادرار بوسیله یک جفت میزنای (ureter) به مثانه باز می‌شود و از آنجا توسط میزراه (urethra) به خارج دفع می‌گردد.

کلیة چپ نسبت به کلیه راست پائین قرار گرفته است کنار داخلی مقعر (ناف کلیه) است. از این محل عروق آویزان (سرخرگ کلیوی) وارد بدن و عروق وابران (سیاهرگهای کلیوی) و نیز میزنای خارج می‌گردد.

دستگاه تناسلی نر: شامل دو غده تناسلی یا بیضه (که اسپرماتوزوئید را تولید می‌کند) و مجاری تناسلی (اسپرمیدوکت از اسپرماتوزوئید را تخلیه می‌کند) است. مانند آنچه که در تمام پستانداران نر دیده می‌شود، مجاری تناسلی و ادراری بهم پیوسته و مجرای مشترک ادراری تناسلی را می‌سازند. این مجرا به وسیله سوراخ واحدی در panics به خارج باز می‌شود. مایع منی دارای اسپرماتوزوئید و مایع مترشحه از غدد ضمیمه دستگاه تناسلی است. اسپرماتوزوئید در لوله‌های اسپرم‌ساز بیضه ساخته می‌شود.

 الف- بیضه‌ها: هر بیضه توده بیضی شکل است که یا در حفره شکمی و یا در حفره خلفی شکم (process vaginal) قرار گرفته است. حفره‌ خلفی بوسیله مجرای مغبنی (linguinal duct) حفره شکمی مربوط است. بیضه‌ها در جنین در مجاورت کلیه‌ها تشکیل می‌شوند و حدود 20 تا 25 روز بعد بطرف پائین سرازیر می‌شوند. بر خلاف آنچه که در اکثر پستانداران دیده می‌شود، در جوندگان بالغ مجرای مغبنی باز باقی می‌ماند و در نتیجه بیضه‌ها می‌توانند دوباره و در مواقعی غیر از مواقع فعالیتهای جنسی به طرف شکم بالا روند. معمولاً پس از مرگ نیز بیضه‌ها وارد حفره خلفی شکم می‌گردند. بیضه را از کیسه اسکروتوم (sccrotom) خارج می‌کنیم، روی بیضه کلاف اپیدیدیم (epididime) مشاهده می‌شود. از کلاف اپیدیدیم مجرای وابران خارج گردد. این مجرا به طرف بالا آمده و در حفره شکمی از مجرای مغبنی می‌گذرد و از سطح شکمی میزنای عبور می‌کند و در پشت مثانه، دفرانها را با یکدیگر و با میزراه یکی می‌شوند. بدین ترتیب میزراه در جنس نر مجرای مشترک ادراری- تناسلی است. میزراه از حلقه لگنی عبور می‌کنند و از این لحاظ بطور کامل دیده نمی‌شود.

ب- غدد ضمیمه: به دستگاه تناسلی نر غدد ضمیمه‌ای متصل می‌شود که ترشح آنها مایع منی را تشکیل می‌دهند. مهمترین این غدد عبارتند از:

کیسه‌های ذخیره اسپرم (seminal vesicle) حجیم‌ترین غدد ضمیمه دستگاه تناسلی نر می‌باشند و دارای چندین لوب هستند. بر عکس آنچه که از نام کلاسیک این دو غده بر می‌آید، هرگز اسپرماتوزوئید در آن شناورند. این غدد نظیر شاخ قوچ پیچ خورده‌اند. هر غده بطور مستقل به مجرای وابران مربوط به خود باز می‌شوند. در کنار هر وزیکول سمینال یک غده منعقد کننده (coagulatory gland) دیده می‌شود. ترشح آنها فقط در موقع انزال انجام می‌شود و مایع اسپرم در مهبل جانور ماده منعقد می‌گردد و بدین ترتیب سرپوشی برای مهبل بوجود می‌آید. این سرپوش مدت 18 تا 24 ساعت پس از عمل جفتگیری در دهانه مهبل باقی می‌ماند. سپس تدریجاً از بین می‌رود.

غده پروستات (prostate gland) در پشت و زیر مثانه به مجرای تناسلی-ادراری متصل است.

غدد کوپر (cuper glands) پائین‌تر از پروستات به مجرای تناسلی-ادراری متصل هستند.

غدد تیزون (thyson=perpotial) غددی به رنگ زرد بوده که در زیر پوست شکم دیده می‌شوند. قبلاً تصور می‌شد که این غدد به سیستم تناسلی مربوطند، ولی مشخص شده است که این غدد مجرای جداگانه‌ای داشته جزو غدد پوستی و چربی حیوان محسوب می‌گردند و ارتباطی به سیستم تناسلی ندارند. در جنس ماده هم غدد تیزون در زیر پوست انتهایی‌ترین بخش شکم دیده می‌شود که بنام غدد کلیتوریسی (clitorical glands) معروفند.

دستگاه تناسلی ماده: این دستگاه شامل دو غدد تناسلی یا تخمدان (اوول در آن تشکیل می‌گردد) و مجاری تناسلی (که اوول را از تخمدان گرفته و در بخشی از آنها لقاح و آبستنی صورت می‌گیرد) است.

 این دستگاه نسبت به دستگاه تناسلی نر دارای دو اختلاف اساسی است:

1- استقلال از دستگاه ادراری، در جنس ماده هیچگونه ارتباطی بین دستگاه ادراری و تناسلی وجود ندارد و سوراخهای ادراری تناسلی از هم متمایزند.

2- فقدان ارتباط بین غدد اصلی تناسلی و مجاری آن، همچنان که دیدیم در جنس نر سلولهای جنسی به وسیله مجاری بسته‌ای به اسپرومیدوکیت و سپس به خارج می‌ریزند. در جنس ماده یاخته‌های جنسی از تخمدان آزاد و سپس بوسیله شیپور فالوپ گرفته می‌شوند.

- تخمدانها: در کناره خلفی- خارجی کلیه‌ها قرار دارند. اندازه آنها کوچک حدود چند میلی‌متر است. هر تخمدان از اطراف توسط نسج چربی پوشیده می‌شود و بوسیله‌ این نسج از کلیه‌ها جدا می‌گردد

اوویدوکت؛ لوله نازک و پیچ خورده‌ای است که بین تخمدان و رحم قرار گرفته است. این لوله در فضای اطراف تخمدان باز می‌گردد که در این قسمت شیپوری شکل است و بنام شیپور فالوپ نامیده می‌شود. اوویدوکت بطور مورب به شاخ رحم (horn of uterus) مربوط می‌شود.

  تشریح مغز:

مغز دارای دو نیمکره مغزی با رشد فراوان است که در بالای آنها لوبهای بویایی دیده می‌شود سطح نیمکره‌های مغزی در موش فاقد شیار است. برجستگی دو گانه به برجستگی چهار گانه تبدیل گشته و مخچه نیز بزرگ و از دو نیمکره جانبی و یک کرمینه تشکیل شده که در سطح آن شیارهایی دیده می‌شود. برای دیدن برجستگی‌های چهارگانه لازم است که نیمکره‌های مغزی در بالای مخچه از قسمت شیار بین دو نیمکره به کنار زده شوند. در این حالت چهار برجستگی کوچک، دو عدد در هر طرف مشاهده می‌شود. دو برجستگی بالایی، انعکاسات مربوط به شنوایی و دو برجستگی پائینی، انعکاسات مربوط به بینایی را کنترل می‌کنند. اعصاب مغزی دوازده جفت هستند.